Peter Kowald: 365 μέρες στο σπίτι του Σπύρου Φέγγου
"Jazz & Tzaz" magazine / τεύχος: 72 Μάρτιος 1999, Σελ. 21

Οι περισσότεροι έχουμε σκεφτεί, τουλάχιστον κάποια στιγμή στη ζωή μας, πως θα θέλαμε να πάμε σ' άλλη γη, όπου, βεβαίως, μας περιμένουν καλλίτερα πράγματα, πλην όμως, τελικά, εγκαταλείπουμε όλα αυτά τα σχέδια, και μένουμε χωρίς, ούτως ειπείν, να σχίσουμε τη θολή γραμμή των οριζόντων. Ο Κόβαλντ, αντίθετα, τυχαίνει να είναι ένας από τους προνομιούχους εκείνους, που τα ταξίδια σε όλο σχεδόν του κόσμο, και η επικοινωνία μέσω της μουσικής αποτελούν την καθημερινή τους ζωή.
Είναι αναμφίβολα ένας πολύ ενδιαφέρων αλλά, επίσης, εξαντλητικός τρόπος ζωής. Έτσι, όσο και αν ο Κόβαλντ είναι ίσως περισσότερο πρόθυμος και άοκνος ταξιδιώτης από πολλούς άλλους, κάποια στιγμή κατέληξε, πως είχε ανάγκη από μια σοβαρή διακοπή. Αποφάσισε λοιπόν από την 1η Μαϊου 1994 μέχρι την 30 Απριλίου 1995 να μην ταξιδέψει καθόλου, και να μην χρησιμοποιήσει, για εκείνο το χρονικό διάστημα, κανένα άλλο μεταφορικό μέσο εκτός από το τρίκυκλο ποδήλατό του.
Αποτέλεσμα των 165 εκείνων Ημερών είναι, πέρα απ' όλα τ' άλλα, αυτά τα δύο βιβλία: Το πρώτο είναι ένα είδος χρονικού για τις 365 ημέρες του Κόβαλντ am Ort, μαζί με τους φίλους και τους γείτονες, και περιλαμβάνει φωτογραφίες, κείμενα, συνεντεύξεις, αποσπάσματα από ανοιχτές συζητήσεις που έγιναν εκεί, κ.λπ.. Το δεύτερο, το "Sehen, Sehen" είναι μια σειρά από 100 φωτογραφίες της Nicole Aders (2), η οποία επί ένα χρόνο κάλυψε όλο το συμβάν της Lusienstrasse. Πορτραίτα καλλιτεχνών (και μη), που παρέλασαν εκείνο το χρόνο από το στούντιο της οδού Λουίζης, όλοι τους φωτογραφημένοι μπροστά στους ίδιους λευκούς τοίχους. (Υπάρχει, επίσης, μια βιντεοκασέτα και ένα CD, αλλά αυτά δεν τα έχω δει.)
Περί τίνος πρόκειται, το λέει, όμως, καλλίτερα, ο ίδιος ο Κόβαλντ, στον πρόλογο του Almanach der '365 Tage am Ort' (1):


Malou Airaudo (Dancer with the Pina Bausch Wuppertal Dance Theater) and Peter Kowald

"Ή ιδέα γεννήθηκε σταδιακά στις αρχές της δεκαετίας του '90: μετά από σχεδόν τριάντα χρόνια ταξίδια για συναυλίες σε ολόκληρη την Ευρώπη, ταξίδια προς την Νέα Υόρκη και το Τόκυο, ταξίδια διασχίζοντας τη Σιβηρία και τον Καναδά, ταξίδια στην Αφρική και την Αυστραλία κ.ο.κ., πολλές φορές για μια ώρα μουσικής, και αμέσως μετά παρακάτω, ή πάλι πίσω, η ιδέα για ένα χρονικό διάστημα στο σπίτι, χωρίς ταξίδια, αναδυόταν όλο πιο συχνή και επείγουσα στα σχέδιά μου.
Όταν είμαι εδώ, αγοράζω το ψωμί μου απέναντι, πίνω τη μπύρα μου παραδίπλα, βγάζω εισιτήρια στη γωνία: οι υπάλληλοι στο γραφείο ταξιδιών, στο αρτοποιείο και τα γκαρσόνια (εδώ με κάποιες εξαιρέσεις, ιδιαίτερα την ιδιοκτήτρια της μπυραρίας) και οι περισσότεροι στη ωραία μας γειτονιά δεν είχαν ακούσει ποτέ ούτε ένα κομμάτι από τη μουσική μου.
Το μπάσο δεν ήθελα να το βάλω στο ψυγείο, και έτσι κανόνισα για τον εαυτό μου (και τους άλλους,) κάθε βδομάδα, πάντοτε το Σάββατο γύρω στις 7, να κάνω μια συναυλία για τους φίλους και τους γείτονες, και να καλώ να συμπράξουν μουσικοί της περιοχής, ή και από πιο μακριά, αν τύχαινε να βρίσκονται κάπου κοντά. Επίσης χορευτές και χορεύτριες εκμεταλλεύτηκαν την ευκαιρία για συνεργασία, εικαστικοί καλλιτέχνες εξέθεσαν, γράφοντες διάβασαν, ανοιχτές συζητήσεις και διάλογοι με συνοδεία ραδίκια και τυρί και κρασί και μπύρα με κράτησαν, και όχι μόνον εμένα, σε διαρκή κίνηση. Τόπος όλων αυτών ήταν ο χώρος εργασίας μου, κάτι σαν στούντιο 12 μέτρα μήκος, 6-8 μέτρα πλάτος, στη Luisenstrasse 116, Wuppertal-Elberfeld. Υπήρχε χώρος για τους καλλιτέχνες και γύρω στους 70 ανθρώπους ακόμη. Οι χωρίς παράθυρα τοίχοι με τους προβολείς προσφέρονταν για την έκθεση έργων.
Ένας σημαντικός στύλος στήριξης της χρονιάς έγινε, σε βαθμό που ούτε κι εγώ το περίμενα, το Ort Ensemble: από τη στιγμή που είχα διαθέσει τον εαυτό μου σε λίγους νεώτερους μουσικούς, μια φορά την εβδομάδα, το σχήμα μεγάλωσε σύντομα από οκτώ στην αρχή, σε είκοσι μέλη, οι περισσότεροι από τους οποίους έρχονταν τακτικά στα εβδομαδιαία βραδινά εργασίας από το Βούπερταλ και την περιοχή της βορείου Βεστφαλίας. Αυτά τα βραδινά ήταν ανοιχτά για το κοινό, και συχνά έρχονταν άνθρωποι από τη γειτονιά. Αργότερα ήρθαν καλεσμένοι και μουσικοί όπως ο Butch Morris από τη Νέα Υόρκη, ο Even Parker από την Λονδίνο, ο Φλώρος Φλωρίδης από τη Θεσσαλονίκη και ο Carlos Zingaro από τη Λισσαβόνα για να εργαστούν μαζί με το Ensemble.
Μετά τις πρώτες εντατικές εβδομάδες και τους μάλλον ήσυχους καλοκαιρινούς μήνες, από τον Σεπτέμβριο μέχρι τον Απρίλιο, ο κύκλος των δραστηριοτήτων απέκτησε έναν τέτοιο ρυθμό, που πολλές από τις καθημερινές δουλειές έπρεπα να γίνουν νωρίς το πρωί, γιατί από τις 10 και μετά κατέφθαναν οι πρώτοι επισκέπτες. Ο ελεύθερος χρόνος και η ανάπαυση, όπως τα είχα φανταστεί για τη χρονιά, εγκαταλείφθηκαν μπροστά στις δραστηριότητες. Το να είμαι οικοδεσπότης, και, ως εκ τούτου, να καθαρίζω ραπανάκια, να φέρνω μπύρες, να πλένω ποτήρια και πιάτα (with a little help from Ειρήνη και Sabina) και τους φίλους μου του Ort Ensemble, ή διοργανωτής, ή γραφίστας (with help from Peter and Jorgo δεν είναι υποχρεωτικά όλα όσα είχα ονειρευτεί... Το ρεύμα των γεγονότων ήταν ένας τόσο ανεξάρτητος μηχανισμός, που δεν μπορούσα να κολυμπήσω αντίθετα σε αυτόν, και τον άφησα να με παρασύρει.
Κατ' αυτήν την έννοια πολλά πράγματα ήρθαν τα ίδια σε μένα, και εγώ έκανα ή διηύθυνα μάλλον λιγότερα. Μεταξύ αυτών είναι, κυρίως, οι προσκλήσεις, για να δουλέψουν με το Ort Ensemble, προς ανθρώπους από το εξωτερικό όπως ο Evan Parker, ο Carlos Zingaro, ο Φλώρος Φλωρίδης και ο Butch Morris, ο οποίος, ερχόμενος από τη Νέα Υόρκη, είχε κάποια δουλειά στο Αμβούργο (που ακυρώθηκε την τελευταία στιγμή, έτσι ώστε τελικά ήρθε από τη Νέα Υόρκη για μας). Ο Felix Droese για την πρώτη έκθεση, του οποίου το κύριο έργο κρεμάστηκε στο δρόμο ανάμεσα στα σπίτια. Ο Martin Disler, ο Amouzou Amouzou-Glikpa και ο Lu Sheng-Zhong για εκθέσεις. Ο Thomas Schmidt για μια έκθεση, ο οποίος αποφάσισε κατόπιν να διαβάσει κάτι, και ακόμη άλλες αναγνώσεις και απαγγελίες από την Barbara Kohler και την Angela Krauss κ.λπ., όλοι, σχεδόν, παλιοί φίλοι και γνωστοί.
Οι περισσότεροι ήταν γείτονες: αν αυτοί που συμμετείχαν στο Ort Ensemble ήρθαν από το Βούπερταλ και γειτονικές πόλεις όπως η Κολωνία, το Ντίσελντορφ, το Έσσεν ή το Χάγκεν, οι καλλιτέχνιδες και οι καλλιτέχνες, που εξέθεσαν, οι ποιήτριες και οι ποιητές που διάβασαν, οι χορευτές και οι χορεύτριες ήταν σχεδόν όλοι από την περιοχή γύρω από την οδό Λουίζης, ή ζουν in walk able distance.
Έτσι οι '365 Ημέρες' είχαν, όπως επίσης τώρα και τα ντοκουμέντα αυτά, ένα χαρακτήρα ποτ-πουρί και κοιτάζοντας πίσω στη χρονιά και μπροστά στο Αλμανάκ, υπάρχει τώρα μια Ζωηρή ποικιλία: είχε ζωντάνια, ήταν επίσης απαιτητικό και ερεθιστικό. Και συχνά ήταν ωραία έτσι παρέα μαζί με τους φίλους και τους γείτονες."

Αυτά, λοιπόν, από τον ίδιο τον Peter Kowald.


Ο Φλώρος Φλωρίδης με τον Michel Doneda, προστά από το έργο του Lu Sheng-Zhong

Τώρα, ως τρίτος, εξωτερικός, και εκ των υστέρων, παρατηρητής, δεν μπορώ να μη σκέπτομαι, πως όσα συνέβησαν κατά τη διάρκεια εκείνης της χρονιάς, στην Luisenstrasse 116, είναι γεγονότα από τη ζωή άλλων και, τουλάχιστον σε ένα επίπεδο, αφορούν κυρίως εκείνους, που με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, συμμετείχαν. Γι' αυτούς καταγράφει τη συμμετοχή τους, και συντηρεί τη μνήμη εκείνων των γεγονότων. Για τους υπόλοιπους υπάρχει μόνον ο απόηχος, που μας προσφέρει η αναγκαστικά μερική αυτή καταγραφή. Ο οποίος απόηχος έχει όμως τις χρήσεις του. Κατ' αρχήν, προσφέρει ευκαιρίες για γνωριμίες, ερεθίσματα και προσωπικές αντιδράσεις. Τόσο, όσον αφορά στο ίδιο το εγχείρημα του Κόβαλντ, όσο και πέρα από αυτό. Η συζήτηση με τον Lu Sheng-Zhong, παραδείγματος χάριν, έναν Κινέζο καλλιτέχνη που κόβει φιγούρες από χρωματιστό χαρτί (παραδοσιακή Κινέζικη χειροτεχνία), και οι φωτογραφίες από την έκθεσή του (που περιελάμβανε κάπου 60.000 φιγούρες) με ξάφνιασαν, και μου άρεσαν πάρα πολύ. Επίσης, ένα κείμενο του Amouzou Amouzou-Glikpa, ενός καλλιτέχνη που γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Τόγκο, που έζησε δέκα χρόνια στην Κίνα και τώρα μένει στο Ντίσελντορφ, και εδώ λέει λίγα λόγια γι' αυτήν την ασυνήθιστη περιπλάνηση, και για τα πράγματα που είναι κοινά στους ανθρώπους.'Ένας άνθρωπος στον κόσμο αυτό μπορεί να συγκριθεί με έναν ταξιδιώτη...' αρχίζει την αφήγησή του ο άνθρωπος από το Τόγκο. Και εμένα μου έφερε στο μυαλό την παροιμία που συνόδευε εκείνον το δερβίση, έναν άλλον άνθρωπο, που ζούσε μακριά από τον τόπο του. 'Μπου ντουνιά τσαρκ φιλέκ. Αυτός ο κόσμος είναι σφαίρα και γυρίζει'. Και ακόμη 'Ασκολσουν τσιβιρινέ. Χαρά σ' εκείνον που ξέρει να τον γυρίζει τον κόσμων αυτόν'. Οι συζητήσεις με τον Misha Mengelberg και τον Evan Parker δεν περιείχαν εκπλήξεις αλλά αρκεί μόνο, να παρακολουθεί κανείς τον τρόπο που μιλούν και σκέπτονται - ο Parker αναλυτικός και συνθετικός με δαιμονισμένη ταχύτητα, ο Mengelberg απρόβλεπτος και προβλέψιμα εύστοχος. Υπάρχουν, επίσης, πράγματα, που λειτουργούν αυτόνομα πέρα από τα χρονικά και τοπικά όρια: το ποίημα της εντελώς άγνωστής μου Angela Krauss, 'Kleine Maedchen', Μικρά Κοριτσάκια...
...Sie aber halten hartnaeckig ihre kleinen
Gesichter
hell wie Teller
emporgewandt.
...Κρατούν όμως πεισματικά τα μικρά τους / πρόσωπα / φωτεινά σαν πιάτα / στραμμένα ψηλά.


Kazuo Ohno

Μερικές φωτογραφίες που ξαφνιάζουν: αυτή του Ιάπωνα χορευτή Καζούο Όνο (Kazuo Ohno, γεν. 1908), ή το τριαντάφυλλο στη σελίδα 226.
Die Rose, welche hier dein aeuss'res Auge sieht..., που έλεγε ο συμπατριώτης του Κόβαλντ από τη Σιλεσία. Ή ακόμη οι ωραίες φωτογραφίες του Κόβαλντ (158, 159) και του Φλώρου (122). Και πολλά άλλα. Ο καθένας μπορεί να ανακαλύψει τα δικά του, και το καλλίτερο, ίσως, ή το πιο ευχάριστο πράγμα στα έργα των άλλων, είναι, για τον καθένα, η ανακάλυψή τους και η ανακάλυψη αυτού, πού μπορεί να κάνει κανείς μαζί τους.
Μετέφερα στην αρχή, συνεπτυγμένα αυτό που ο Κόβαλντ έγραψε σχετικά με αυτόν το χρόνο και ανέφερα μερικά από εκείνα που μου άρεσαν. Θα ήθελα, όμως, να προσθέσω το εξής: Είναι φοβερό, και αστείο, τελικά, το πόσο επίμονα είναι τα μοτίβα της ζωής και οι συνήθειες μας. Ο Κόβαλντ αποφάσισε να κάνει κάτι τελείως διαφορετικό γι' αυτόν, και για ένα χρόνο να μείνει σπίτι. Τελικά, μοιάζει σαν να γλίστρησε, και να έφυγε ξανά, σε ένα διαφορετικού είδους ταξίδι. Από τα βιβλία δεν αποκομίζει κανείς την εντύπωση της στάσης, της περισυλλογής, και της ανάπαυσης, αλλά ενός άλλου ταξιδιού, όπου το σκηνικό παραμένει το ίδιο, αλλά (με μερικές καθησυχαστικές εξαιρέσεις) τα πρόσωπα, που το γεμίζουν και του δίνουν ζωή, έρχονται και φεύγουν αδιάκοπα και ο Κόβαλντ εξακολουθεί διαρκώς να αναζητεί και να ανιχνεύει was da ist, ό,τι είναι εκεί."Was da ist" ήταν, αν θυμόσαστε, ο τίτλος ενός δίσκος του, ενός σόλο που κυκλοφόρησε πριν δυο-τρία χρόνια. Σκέπτομαι ότι, τελικά, ίσως είναι καλός υπότιτλος και για όλη την αναζήτηση και το έργο του. Αυτά τα βιβλία είναι σαν άλλη μια συλλογή, από εκείνες που συγκεντρώνει ο Οδοιπόρος στην πορεία του, γεμάτη με καθημερινά (και λιγότερο καθημερινά) θαύματα, που έρχονται από όλα τα μέρη του κόσμου.
Άλλοι άνθρωποι θα έβρισκαν ίσως μια τέτοια αέναη περιπλάνηση εξαντλητική. Αλλά η καρδιά του Κόβαλντ χωράει όλο το κόσμο.

(1) Peter Kowald, Almanach der '365 Tage am Ort', Luisenstrasse Wuppertal
(2) Nicole Anders, 'Sehen, Sehen', Verlag der Buchhandlung - Walther Konig, Koeln.

 

visit official website  :

Peter Kowald

Floros Floridis

Kazuo Ohno

read more  :

Bert Noglik: PETER KOWALD και "365 μέρες στο σπίτι"

Peter Kowald: Ημερολόγιου Νέας Υόρκης

Markus Mueller: Peter Kowald: WAS DA IST - WHAT IS THERE

Bert Noglik: Laudatio to Peter Kowald

Guenter Sommer: "Between Heaven And Earth for Peter Kowald"

KAZUO OHNO: Workshop Words